1916 Büyük Ankara yangınında binlerce evin kül olduğu ve şehrin yarısına yakınının yok edildiği biliniyor. Kısa süre sonra başkent olan Ankara’nın nüfusu artıyor, iş için dışardan gelenler, yabancı temsilciler ve milletvekilleri hızla çoğalıyor. Bu dönemde Ankara ciddi bir konut krizi ile karşı karşıya kalıyor. Yenişehir henüz tamamlanmadığından, yangından kurtulmuş Eski Ankara evleri dışardan gelenlere yetmiyor. Bu dönemde çok katlı apartman tipi yapılaşma konut krizinin çözümü için öne çıkıyor.

Bu amaçla Vakıflar tarafından İstiklal Caddesi üzerinde 13 yapı inşa ediliyor. Bunlardan 2 tanesi çok katlı apartman şeklinde tasarlanıyor, diğerleri ise villa tipi dubleks yapılar. Bunlar Ankara’da apartman tipi konut yapılarının ilk örnekleridir. Ancak yapıldığı andan itibaren I. Vakıf Apartmanı ‘Belvü Palas’ adıyla otel olarak, II. Vakıf Apartmanı ise kısmen konut olarak kullanılıyor. Beş katlı olan II. Vakıf Apartmanı, ortada yer alan büyük hava boşluğunun (avlunun) etrafına dizilmiş 40 daireden oluşuyor. Yapımı tamamlandığında günün gazeteleri binayı “kendi başına küçücük bir şehir, bir alem” şeklinde tanımlıyor. İçinde ayrı bir mahalle bulunduğu şeklinde yapılan esprilerin yanında kaç kapısı olduğu, nereden girilip nereye çıkıldığı merak konusu oluyor. Ankara’nın asansörlü ve kaloriferli ilk apartmanı burasıdır. Bu yapı ve çevresindeki yerleşimler Ankara’da kurucu seçkinler ve aileleri için “çölde vaha” işlevi görüyor. İstanbul Laleli’deki Harikzadegan Katevlerinden esinlenilerek inşa edildiği bilinen yapı, günümüzde Devlet Tiyatroları Genel Müdürlüğü olarak kullanılıyor.

Vakıflar Genel Müdürlüğü’nün 1927-28 yıllarında Ulus’ta Gençlik Parkı’nın karşısında yaptırdığı bu Evkaf Apartmanı, Cumhuriyet Dönemi’nde Ankara’nın modern bir kente dönüştürülmesi projesinde etkin rol oynayan ünlü Mimar Mahmut Kemalettin Bey’in önemli eserlerinden biriydi. Bu büyük apartman, dönemin milletvekillerine kiralanmış küçük odaların yanı sıra sanat tarihi açısından da değerliydi. Garip Şiir Hareketi’nin kurucularından Orhan Veli Kanık, Türk Edebiyatı’nın önemli yazar ve şairlerinden Ahmet Hamdi Tanpınar ve Ressam Saip Tuna gibi sanatçılara bir süre ev sahipliği yapmıştı. Başlangıçta konut olarak kullanılan Evkaf Apartmanı, zamanla Ankara’nın ilk “gökdeleni” olarak anılır oldu. Aynı zamanda yirmi yıl boyunca iş merkezi, elçilikler, Dil ve Tarih - Coğrafya Fakültesi’nin bazı sınıfları bu binada yer aldı.

Devlet Tiyatrosu, Devlet Konservatuvarı Tatbikat Sahnesi’nin bir aşaması olarak 16 Haziran 1949’da “Devlet Tiyatro ve Operası” adıyla kuruldu. Tiyatro Bölümü’nün yöneticiliğini 1936’dan 1947’ye kadar Alman tiyatro sanatçısı ve yönetmeni Carl Ebert yaptı. Türkiye’den ayrılan Carl Ebert’in yerine Muhsin Ertuğrul getirildi. Muhsin Ertuğrul’un ilk işi, konservatuardan mezun olan genç sanatçıların temsil vereceği bir tiyatro binası bulmaktı. Ayrıca Devlet Tiyatrosu hayalini gerçekleştirmek için de çalışmalara başladı. Fakat bunun için öncelikle bir sahneye ihtiyacı vardı.

Ulus’taki Opera Binası’nın tamamlanmasının en az iki yıl alacağını öğrenen Muhsin Ertuğrul, Ankara’daki sosyal yaşamı canlandırabilecek bir tiyatro açma çabasına girdi. Vakıf Apartmanı içinde Mimar Kemalettin Bey’in öngördüğü sahne ve konferans salonunu keşfetti. Bu sahneyi her gece perdelerini açacak bir tiyatro binasına dönüştürmeye karar verdi. Ancak devlet, Büyük Tiyatro’nun yapımına ödenek ayırması nedeniyle buranın dönüşümü için mali destek sağlayamadı. Muhsin Ertuğrul, Ankara’daki esnafın desteği ve sanatçıların katkısıyla salonu onardı. Bu çabalar sonucunda Evkaf Apartmanı’nın alt katındaki sahne “Küçük Tiyatro” adını aldı. Böylece Tatbikat Sahnesi, düzenli olarak her gece temsiller sunmaya başladı. İlk temsil 27 Aralık 1947’de Ahmet Kutsi Tecer’in yazdığı “Köşebaşı” oyunuydu.

Devlet Tiyatroları’ndan çok öncesinde de Ankara’da tiyatrolar vardı. Ankara’nın ilk tiyatro binasının sahibi Rum asıllı Kiryako Kocamanoğlu idi. Ankara Ermenilerinden Kolacı Agop burayı kiralamış ve Ahmet Fehim Efendi ile ortaklık kurarak bu tiyatroyu işletmeye başlamıştır. Halk arasında tiyatro, Kocamanoğlu Tiyatrosu adıyla biliniyordu. 1896 Şark Ticaret Yıllığı’nda tiyatronun adı ‘Büyük Tiyatro’ olarak geçiyordu. Tiyatro, Osmanlı Devleti’nin son dönemlerinde gayrimüslim nüfusa oyunlar sergileyen bir yapıydı. Müslümanların da gittiği bu tiyatro, tahminen bugünkü Kayalar İş Merkezi’nin bulunduğu yerde, Çıkrıkçılar Yokuşu’nun başında yer alıyordu. Ne yazık ki, Kocamanoğlu Tiyatrosu, 1916 Hisarönü yangını sırasında yanarak yok oldu.

Ankara’da bir diğer tiyatro binası ise 1920 yılında açılan Millet Bahçesi içinde yer alıyordu. Millet Bahçesi, Ulus’ta 100. Yıl Çarşısı’nın bulunduğu alandaydı. Bu tiyatro daha çok çocuklara yönelik oyunların sahnelendiği bir mekandı. Ahşap bir binadan oluşan bu tiyatroda aynı anda “Millet Sineması” adıyla sessiz filmler de gösterilmekteydi. Ankara’nın ilk sineması burasıydı. Ne yazık ki, 1929 yılında tiyatro binası bir yangın sonucu tamamen tahrip oldu.

1923-1933 yılları arasında Türk tiyatrosu daha çok operet türünde oyunlarla sahne aldı. Bu dönemde çeşitli turne kumpanyaları şehirleri dolaşarak oyunlar sergiledi. 1932 yılında Ankara’da sadece bir tiyatro bulunuyordu ve bu tiyatro “Bent Deresi Salaş Tiyatrosu” olarak biliniyordu. Aynı dönemde, Sezayi Bey’in komik temsillerinden biri olan “Kumarbaz” adlı oyunun da bu tiyatroda sahnelendiği anlaşılıyor.

(Vakıf apartmanının bir benzeri de daha küçük boyutta Anafartalar Caddesi Çocuk Sarayının yanında bulunmaktadır.)

Kaynakça:Yavuz İşçen, Vakıflardan kiralık; İstiklal Caddesi’nde villa tipi dubleks!.. Solfasol Gazetesi Ahmet Fehim Efendi’nin Hatıraları Hafi Kadri Alpman Tercuman 1001 Temel Eser
T.C. Kültür Bakanlığı Devlet Tiyatroları Genel Müdürlüğü 70. Yıl Kataloğu