Bizans Dönemi Ankara kiliselerinden olan Aziz Klemens Kilisesi’ne ait kalıntılar, Anafartalar Caddesi üzerindeki eski Adliye binasının arka tarafındadır. Günümüzde önüne duvar geldiği ve binaların arasında kaldığı için caddeden bakıldığında görünür durumda değildir. Adliye binasından bir önceki binanın (No: 63) yerine ve arka tarafına denk geldiği söylenebilir. Arkada Macar mimarların yaptığı tahmin edilen kubbeli bina gözükmektedir.

Kiliseye adı verilen Klemens, Hıristiyanlığın yerel azizlerinden biri olarak karşımıza çıkmaktadır. Genç yaşta Ankara piskoposu olmuş, Roma İmparatoru Diocletianus döneminde (284-305) baskı görmüş ve işkence edilerek 303 yılında öldürülmüştür. Sonrasında Ortodoks kilisesi tarafından aziz ilan edilmiş ve 23 Ocak günü yortusu (bayramı) yapılmaya başlanmıştır.

Ankara’da Aziz Klemens adına Bizans Dönemi’nde bir kilise inşa edilmiştir. Araştırmacılar tarafından 5. ve 9. yüzyıllar arasına tarihlenen kilise, Osmanlı Dönemi’nde 1438 yılında Sultan II. Murad zamanında Ahmed bin Hızır Yeğen Bey tarafından içinde düzenlemeler yapılarak camiye çevrilmiştir. Bu caminin 19. yüzyıl başlarında etrafının tamamen evlerle sarılmış durumda olduğu ve harap hale geldiği bilinmektedir. Bunun üzerine yanına (Adliye binasının yerine) aynı adla yeni bir cami yaptırılmıştır. Ancak yapılan yeni cami de 1916 yılında çıkan Büyük Ankara Yangını sırasında yanmıştır. Yangın sonrası sadece minaresi kalan cami, Adliye binası yapılırken (1925 den sonra) kaldırılmıştır.

1916 yangınında Klemens Kilisesi kalıntıları da hasar görmüştür. Yangın sırasında çevresindeki evler yandığından kilise görünür hale gelmiş, ancak kısmen tahrip olmuş ve kubbesi tamamen çökmüştür. Kilise, eski seyahatnamelerden alınan bilgiler ve 20. yüzyıl başında yapıyı inceleyen P. G. de Jerphanion’un planına göre kubbeli kapalı haç sisteminde bir bazilikadır. Duvarları almaşık sistem örgü tekniği örülmüştür. Kilisenin doğusunda yer alan bemanın kuzey ve güney duvarları ile güneydoğu payesi günümüze gelebilmiştir. Duvarlar yaklaşık 4.00-4.50 m. yüksekliğe kadar ayaktadır. Her iki duvarın kuzey ve güney cephesinde birer basık kemerli pencere görülür. Güneydoğu paye beyaz mermerden ve dar yüzü kazıma tekniğinde Latin haçı ile bezelidir, haçların yan kolları kilise camiye çevrildikten sonra kazınmıştır. Payenin geniş yüzünde, profilli çerçeve dışında bezeme yoktur. Yapının diğer paye ve başlıkları ile zengin mimari plastik ögelerini, Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi’ne bağlı Roma Hamamı’nda, bazı parçaları da İsmet İnönü’nün Çankaya’da bulunan Pembe Köşk’ünde görebilmek mümkündür.

Kaynakça: Semavi Eyice, Bizans Döneminde Ankara Charles Texier, Küçük Asya Yavuz İşçen, yavuziscen.blogspot.com Kemal Alpaslan &