Kızılbey Camii ve Türbesi şu an Ankara’nın Ulus bölgesinde bulunan Ziraat Bankası Genel Müdürlüğü binasının konumlandığı alanda yan yana yer almıştır. Camiyi yaptıran kişi olan Kızıl Bey, Anadolu Selçuklu emiri I. İzzeddin Keykâvus’un hizmetinde bulunmuştur. Bazı kaynaklarda ismi Seyfeddin Kızıl Bey olarak geçmektedir.

Cami bünyesindeki minber, Germiyanoğlu Yakub Bey Bin Alişir tarafından yaptırılmıştır. Ancak minber sonradan zarar gördüğü için kitabesi İstanbul Arkeoloji Müzesi’ne taşınmıştır. Kızıl Bey Camii’nde bulunan ince işçilikli ahşap minber ve Selçuklu tahtı, Ankara Etnografya Müzesi’nde sergilenmektedir. Kitabeye göre minberin yapımı 1220 yılında, Yakub Bey Bin Alişir’in III. Alâeddin Keykubad’ın emri altındayken gerçekleşmiştir. Kitabedeki “Elemirü’lecellükebir” ifadesinden, Yakub Bey’in etkili bir emir olduğu anlaşılmaktadır. Caminin mimari özelliklerinde; dikdörtgen planlı, düz kiremit çatılı ve minaresiz olduğu görülmektedir. Kesme taşlar kullanılarak yapılmış olan caminin yapı taşları arasında, Roma Dönemi devşirme parçaları sıklıkla kullanılmıştır. Caminin kuzey tarafında iki tarafı kapalı son cemaat yeri bulunuyordu. Son cemaat yerinin ön tarafı, tuğla örgü sivri kemerlerle üç açıklığa bölünmüştü. Ortadaki kemerleri Roma Dönemi yapı taşlarından devşirme, Dor başlıklı 2 mermer sütun taşıyordu. Bir iki kere de depremlerden zarar gören bina, onarım görmüştür.

Külliye arazisi Vakıflar tarafından Ziraat Bankası’na satılınca, cami ve türbe yıktırılmış; ancak işçilerin çalışmayı reddetmesi üzerine banka binası biraz yukarıya, Düyunu Umumîye (Reji İdaresi) binasına doğru kaydırılarak 1926-1929 yılları arasında inşa edilmiştir. Kılız Bey adı, Ulus’ta bulunan bir vergi dairesine verilmiştir. Bu ismin seçilmesi anlamlıdır, çünkü Kızıl Bey dönemin vergi toplayıcılarından birisidir.

Kaynakça: http://www.sanatsalhaber.com/kizilbeyvakfi/html/Camii.htm Yavuz İşçen Kent Yazıları