Mahmut Han Bedesteni, 2020, Karışık Teknik 45x88,5 cm
Ankara’nın Osmanlı Dönemi hanlarından bazıları günümüze ulaşmayı başarmıştır.
Bunlardan biri de günümüzde Anadolu medeniyetleri Müzesi’nin kullanımında olan
Mahmut Paşa Bedesteni’dir. Bedesten, arastalı plan tipolojisinde olan ve 1451 yılında
tahta geçen Fatih Sultan Mehmet zamanında yapılan imar çalışmaları kapsamında
inşa edilen yapılar arasındadır. Ankara’nın ticari merkezinin başlıca yapılarından biri
olan bedesten, Atpazarı’nda, Hisar’ın güney-batısında yer almaktadır.
Taci-zade Cafer Çelebi, Bedesten’in Fatih Sultan Mehmet’in Sadrazamı Mahmut
Paşa tarafından yaptırıldığı belirtilmiştir. Bedesten dört tarafı dükkânla çevrilmiş
klasik dikdörtgen planlı bir yapıdır. Yanında yer alan Kurşunlu Han’da ise iç ticari
mekânların yanı sıra dış cephelerinden birinde de dükkânlar yer almaktadır.
Bedesten’in üstü iki sıra düzeninde 10 adet kubbe ile örtülür. Üst örtü ayrıca dört
adet paye ile taşınmaktadır.
Bedesten, 19. yüzyıl başlarında sof endüstrisinin çökmesiyle önemini kaybetmiştir.
Kuzeydoğusunda konumlanan aynı tarihlerde Mahmut Paşa tarafından inşa
edilen Kurşunlu Han ile birlikte yangın felaketi geçirmiştir. 1881 yılındaki büyük
yangının ardından yapının kullanım faaliyetleri durmuştur. 1916 yılında çıkan
yangınla ise bölgede büyük tahribat oluşmuştur. Tahribatın ardından Mahmut
Paşa Bedesteni ve Kurşunlu Han Cumhuriyet Dönemi’nde onarılmıştır. Restorasyon
uygulaması ile yeniden işlevlendirilen yapılar günümüzde Anadolu Medeniyetleri
Müzesi olarak kullanılmaktadır. 1921 yılında Gazi Mustafa Kemal Sakarya Meydan
Muharebesi’ne giderken, “Ankara’da bir Eti Müzesi kuralım” der. 1938’de ise yan
yana olan Mahmutpaşa Bedesteni ve Kurşunlu Han’ın birleştirilip müze olarak
açılmasına karar verilir. Alman Hititolog Hans Gustav Güterbock, orta alanda, ilgili
teşhir çalışmalarını yapar. Çalışmalar 1943’te tamamlanır ve Taş Eserler Salonu ilk
kez ziyarete açılır. Anadolu Medeniyetleri Müzesi bugünkü halini ise 1968’de alır.
Müzede tarih öncesi çağlardan başlayarak günümüze kadar Anadolu
topraklarında medeniyet kurmuş topluluklara ve halklara ait eserler kronolojik
bir sıra ile sergilenmektedir. Müze bu yönüyle dünyanın sayılı müzeleri arasında
yer almaktadır. Anadolu Medeniyetleri Müzesi, Avrupa Konseyi’ne bağlı Avrupa
Müze Forumu (European Museum Forum) tarafından verilmekte olan Avrupa
Yılın Müzesi Ödülü’nü 19 Nisan 1997 tarihinde İsviçre’nin Lozan kentinde 68 müze
arasından birinci seçilerek almış ve Türkiye’de bu ödülü kazanan ilk müze olmuştur.
Ankara’daki bazı hanlar da şunlardır;
Bakır Hanı: Günümüze ulaşamamıştır.
Kapan Hanı: Günümüze ulaşamamıştır.
Mahmut Paşa Bedesteni: Anadolu Medeniyetler Müzesi
Kurşunlu Han: Anadolu Medeniyetler Müzesi
Suluhan: Ticaret (Zücaciye, nalburiye, billuriye, baharatçı vb.)
Zağfirancı Hanı: Rahmi Koç Müzesi
Çengel Han: Rahmi Koç Müzesi
Penbe Han: Günümüze ulaşamamıştır.
Yeni Han: Günümüze ulaşamamıştır.
Çukur Han: Konaklama
Pilavoğlu Hanı: Gastronomi, turistik ticaret
Tuz Hanı: Günümüze ulaşamamıştır.
Kıbrıslı Hanı: Günümüze ulaşamamıştır.
Tahtakale Hanı: Günümüze ulaşamamıştır.
Pirinç Hanı: Gastronomi, turistik ticaret