Cumhuriyet döneminin hemen öncesinde Ankara’da sadece dört lise bulunmaktaydı. Bunlar şunlardı:

1- Darülmuallimin (İlk öğretmen Okulu)
2- Ankara Sultanisi (Taş Mektep)
3- Hamidiye Sanat Okulu (Ulus’ta şimdiki Endüstri Meslek Lisesi)
4- Ziraat Mektebi

1889 yılında tamamlanan okul, hiçbir Ankaralının o güne kadar görmediği kocaman, görkemli bir binaydı. Okulun adı “Mekteb-i İdadî-i Mülkî” idi; ancak kısa zamanda şehir insanının dilinde, okulun resmi adının yerini, iri taş parçalarının ilham verdiği bir başka ad aldı: Taş Mektep!

Bugünkü Ankara Atatürk Lisesi, o zamanlar halkın deyimiyle “Taş Mektep”ti. Taş Mektep, Ankara İdadisi, Ankara Sultanisi ve sonra da Ankara Erkek Lisesi oldu. Bina, şu an Yüksek İhtisas Hastanesi’nin bulunduğu Develik tepesine yapılmıştı.

Ankara’nın bozkır iklimine göre oldukça yeşildi. Pek çok akasya ağacının yanında tek tük meyve, özellikle ayva ağacı vardı. Okula bu bahçenin ortasındaki yoldan geçilerek girilir ve ana giriş kapısı oldukça geniş, loş bir hole açılırdı.

Taş mektep, yağmurlu bir günde, Vali Abidin Paşa ile Maarif Müdürü Şerif Bey’in yanı sıra şehir eşrafı ile âyanın da hazır bulunduğu törenle açıldı. Gece şehirde fener alayı, okulda müsamere düzenlendi.

1895-96 öğretim yılına gelindiğinde 23 yatılı, 94 gündüzlü öğrencinin okuduğu okulda Edebiyat, Servet-i Fünun, Hikmet, Mevlid, Kimya, İlm-i Eşya, Hıfz-ı Sıhha, Ahlak, Akaid, Fıkıh, Kelam, Ulûm-u Diniye, Cebir, Kozmografya, Kavanin-i Osmaniye, Ermenice dersleri de öğrenim programlarında yer almıştır.

Oktay Rifat, Orhan Veli, Melih Cevdet Anday bu okulda bir dönem öğrenim görmüştür.

Faruk Nafiz Çamlıbel ve Ahmet Hamdi Tanpınar da bir dönem Türkçe öğretmenliği yapmıştır.

Abdülhamit’in 30 yıllık iktidarı karşısında 1908’de yükselen Meşrutiyet hareketleri sırasında okulda öğrenciler arasında meşrutiyet lehine kıpırdanmalar görülmüştür. Sonra bu öğrenci hareketleri büyümüş ve meşrutiyet karşıtı tavır alan öğretmenlerle çatışmaya kadar varmıştır. Öğrenciler aralarında “Ruh-u Vatan” adlı bir cemiyet kurmuşlar ve meşrutiyet karşıtı öğretmenlerin derslerine girmemişlerdir. Bina şu an ayakta değildir. Yıktırılmıştır.

Kaynakça: Turan Tanyer, Taş Mektep. Yapı Kredi Yayınları Milli Mücadele Anılarım, Hıfzı V. Velidedeoğlu, Hil Yayınları, İstanbul, 1983