Ofra Haza’nın hayatı, müzikal yeteneklerinin yanı sıra, kişisel yaşamındaki trajedilerle de dikkat çekmektedir. 1959’da Tel Aviv’de doğan Haza, Yemen’den göç etmiş bir ailenin en küçük kızıydı. 12 yaşında keşfedilen mezzosoprano sesi, onu uluslararası pop-oriental müzik sahnesinin önde gelen sanatçılarından biri haline getirdi.
Haza, geleneksel Yemen ve dini müziklerini batı soundu ve Orta Doğu müzik enstrümanlarıyla harmanladı. Bu, özellikle Yemen’de ritim sazı olarak kullanılan gündelik yaşamdaki yağ tenekesini müzik ritimlerine dahil etmesiyle belirgindi.
Ülkesinin politik duruşunu sürekli eleştiren Haza, Filistin-İsrail savaşı, dünya barışı ve savaştan etkilenen çocuklar için şarkılar söyledi. Şarkıları İbranice, Arapça, İngilizce ve birçok başka dilde bulunmaktadır.
1983’te Eurovision Şarkı Yarışması’na “Hai” adlı şarkısıyla katıldı ve ikincilik ödülünü kazandı. Uluslararası ününü 1988 yılında “Im Nin’alu” (Zenginlerin Kapısı Kilitliyse) adlı şarkısıyla kazandı. İlk zamanlar daha popüler alanda müzikler yaparken, daha sonra daha sanatsal çalışmalara yöneldi.
Haza, Goran Bregovich, Paula Abdul, Nusrat Fateh Ali Khan, The Sisters of Mercy, Eric B ve Rakim, Ömer Faruk Tekbilek ve Sarah Brightman gibi isimlerle çalıştı. Dünyanın birçok yerinde konserler veren sanatçı, 1989 yılında İstanbul’da iki konser verdi. Türkiye’de Sezen Aksu, Zerrin Özer, İzel, Nüket Duru, Arzu Ece, Nur Aksoy, Sibel Alaş, İzel, Nesrin ve Çetin Körükçü, Ofra Haza’nın parçalarının Türkçe versiyonlarını yaptılar.
Özel hayatını hep geri planda tutan Haza, 1997’de evlendiği eşinden AIDS virüsü kaparak 42 yaşında, 2000 yılında hayatını kaybetti. Genç yaşta ölen sanatçı, devlet töreniyle defnedildi. Bu trajik son, sanatçının müzikal başarılarının yanı sıra, AIDS’in tehlikelerine dair farkındalığı artırmıştır. Haza’nın müziği ve mirası, onun erken ölümüne rağmen hala hayatta kalmaktadır.
Öncelikli cevabım AŞK. Kökleri çocukluğuma dayanan bu sevda, o büyülü sesi ilk duyduğumda başladı. Gördüğüm ilk posterindeki yüzü, gözleri, saçları, kıyafeti benim için sihrin birer parçalarıydı.
Ofra Haza benim için kendimden, ailemden, yaşadığım çevreden ve ülkemden özellikler taşıyan bir sanatçı. Ofra Haza, hem doğuyu hem de batıyı kendi içinde birleştirmiştir, tıpkı benim, çevremin ve ülkemin kültürünün olduğu gibi. Bunun yanı sıra geleneksel doğu-köy kültüründen gelen yapının şehre geçişle birlikte modern yaşamın getirdikleri, ailemdeki bireylerin müzik ve dansla ilgilenmeleri, Yemen’de asker olan büyük dedemin öyküleri, ablalarıma, anneme ve babaanneme duyduğum sevginin etkileşimi de Ofra Haza ile bütünleşmiş olabilir.
Ofra Haza benim dünyaya bakış açımı da oluşturan bir kişiliktir. Onu ilk dinlediğimde çoğu kişi gibi bir Arap şarkıcı olduğunu sanmıştım, yansıttığı imaj buydu. Gerçekte Yahudi kavramı ve kültürü ile ilk kez karşılaşan on yaşındaki bir çocuğun karmaşasını taşıyordum. Dünyayı siyah-beyaz gören bu çocuğa yaşamda grilerin de olabileceğini Ofra Haza öğretti. Dinlerin ve kültürlerin ortak özellikler ve benzerlik taşıdığını, Orta Doğu dillerinin, sanatının ve yaşama bakış açılarının benzerlikler taşıdığını onun müziği ile öğrendim. Bu da dünyayı hümanist bir bakış açısından görmemi sağladı. Böylece Ortadoğu’nun farklı dinleri kültürlerini hiyerarşik yapılarını ve özellikle müziği ile ilgilenmeye başladım. Ofra Haza, on yaşından beri benim en sevdiğim ses sanatçısı oldu, ancak onunla ilgili ayrıntılı bilgilere internet çıkıncaya kadar ulaşamamam onu benim için bir gizem haline getirdi. Onun hakkında daha fazla bilgi edindikçe hayranlığım daha da arttı. Önce fotoğraflarını biriktirdim, sonra da onu resmetmeye başladım; bundan çok da haz aldım.
Şarkısında İm Nin Alu diyor. Cennetin kapılarından bahsederken o mistik dugu ırk ve din ayrımını kaldıyor şarkının bir yerinde “El-Hı” sözcüğü var ki bu Kuranda da geçiyor hayatın sahibi Allah . hayatı veren ve alan tıpki Ofra Haza nın hayatı gibi ve bütün dünyada ki savaşlara da ölen insanların hayatı gibi.
Türkiye hem doğulu hem de batılı değerleri içinde barındıran bir ülke Ofra Hza da tıpkı Türkler gibi kendi tanımıyla ben doğu ile batının evliliğiyim.
Ofra Haza sanatını ortaya koyarken bana bu duyguları yaşatacağını düşünmüyordu belki ama sanatta bireyin sanat eserini nasıl algıladığı olgusu vardır. Ben Ofra Haza ve kültürünü böyle algıladım, Bunu da resimlerim ile böyle ifade etmeye çalıştım.
Teşekkürler Ofra Haza!
LOVE is my preferred answer. This passion which stems from childhood began when I first heard that magical sound. On the first poster I saw of her, the face, the eyes, the hair, the clothes were only parts of the magic.
To me,OfraHaza is an artist carrying elements from myself, my family, my environment and my country. Just like us, she has fused qualities fromboth eastern and western cultures. Furthermore, the transition from eastern village culture to modern life, the fact that my family members are closely involved with music and dance, the stories I heard from my great grandfather from his days as a soldier in Yemen, my love for my sisters mum and grandmother may all be integrated in my interest in OfraHaza.
OfraHaza shaped my world view. Like many others, I thought she was an Arabic singerwhen I first listened to her. That was the impression she gave. I had the confusion of a ten-year-old child facing the concepts and culture of Judaism. As a child who viewed the world as black and white, OfraHaza taught me that there can also be grey areas in life. It was through her music that I learnt the common grounds of religions and cultures, and Middle Eastern languages, arts, and world views are much interconnected. This has allowed me to see the world from a humanist perspective. OfraHaza has become my favourite singer ever since, but she remained mysterious to meuntil the start of the internet era. My admiration of her has deepened as I gathered more information about her. First, I collected her photographs, and then took the pleasure of painting them myself.
When OfraHaza was performing her arts, she surely was not thinking of the emotions that I would be going through. However, there is a concept of perception in arts. I perceived OfraHaza and her culture, and expressed it through these paintings.
Thank you, Ofra Haza!
